وبلاگ کتابدار

اين پرسش به اطلاعات روبه­رو پيوند داده شده است

«   آيا در کنار اطلاعات، منابع ديگري نيز معرفي شده است؟

اين پرسش به اطلاعات روبه­رو پيوند داده شده است

يادداشت: نحوة استفاده از اطلاعات کتابشناختی و شناسايی ناحيه و قسمت­های مختلف آن برای يافتن اصل منبع در کتابخانه­ها و هم‌چنين، پيوند به موتورهای كاوشگر مختلف و شيوة جستجوی اطلاعات در آنها نيز به کاربران در قسمت مربوطه، آموزش داده شده است.

•      تارنما چه زماني ساخته شده است؟

اگر يک نشريه يا کتاب داشته باشيد به راحتي مي­توانيد از زمان انتشار آن و آخرين تاريخ روزآمدسازي آن آگاه شويد. به طور کلي اطلاعاتي که روزآمد نشده باشد کمتر مورد استفاده قرار مي­گيرد، مگر آن‌که اطلاعات مورد نياز شما به گونه­اي باشد که نياز کمي به روزآمدسازي داشته باشد.

براي آگاهي از ميزان روزآمد بودن اطلاعات، شما بايد تاريخي را که اطلاعات توليد شده يا روزآمد شده بيابيد. اين تاريخ به‌طور معمول در پايين­ترين قسمت صفحه است. تارنمايي که ادعاي داشتن اطلاعات روزآمد را دارد بايد تاريخ جديدي نيز داشته باشد.

و اگر نتوانستيد هيچ تاريخي را بيابيد، آن وقت چه بايد کرد؟    

اين پرسش به اطلاعات روبه­رو پيوند داده شده است

تصوير 1       يافتن تاريخ ساخت تارنما در مرورگرهاي مختلف

به طور کلي در مورد هر تارنما، معيارهايي هم‌چون هدف، پوشش موضوعي و زماني، پديدآورندگان و مسئولان، اعتبار، صحت و درستي اطلاعات، امکان تماس و تعامل، روزآمد بودن، نوع تبليغات، سهولت دسترسي و استفاده و گروهي ديگر از مؤلفه­ها، از جمله معيارهاي مهم ارزيابي صفحات هستند که خوشبختانه در مقالات زيادي به آنها پرداخته شده است (دراگولانسکو[1] 2002، عصاره 1381، جهانگير 1384، حيدري 1384، آن آليسون[2]، مک نيل[3]، سوانسون[4] 2000) که کودکان و نوجوانان در صورت علاقه­مند بودن به آشنايي با ديگر معيارها مي­توانند از آنها بهره جويند.

3. معيارهاي گزينش تارنما­هاي برجسته براي کودکان و نوجوانان

انجمن کتابداري آمريکا، در تارنماي خود، سياهه­اي از برجسته­ترين تارنما­هاي کودکان و نوجوانان در زمينه­هاي موضوعي مختلف تهيه کرده و با علامت­هاي خاصي ردة سني آنها را نيز تعيين کرده و به منظور آشنايي مخاطبان با معيارهاي انتخاب برجسته­ترين تارنما­ها، به معرفي آنها پرداخته است. از اين معيارها مي­توان براي انتخاب مناسب­ترين تارنما­ها براي کودکان و نوجوانان بهره برد. به همين منظور معيارهاي مورد استفاده و تأييد انجمن کتابداري آمريکا معرفي مي­گردند (ALA 2007).

3-1. پديدآورنده: چه کسي تارنما را ساخته است؟

•    نام فرد يا گروهي که تارنما را ايجاد کرده­اند بايد به طور روشني بيان گردد.

• سازندة تارنما بايد در صورت لزوم، به ذکر منبع براي اطلاعات بيان شده بپردازد.

•    مدير يا مسئول تارنما بايد امکان اظهارنظر را براي کاربران فراهم نمايد.

• مدير يا مسئول تارنما بايد در مورد هر پرسشي در رابطه با حق مؤلف، علائم تجاري يا مالکيت اقلام موجود پاسخگو باشد و هم‌چنين تارنما­هايي که قانون حق تکثير يا هر قانون ديگري را نقض کرده­اند، نبايد توسط مسئول تارنما پيشنهاد و سياهه و يا به آنها پيوند داده شود.

3-2. هدف: فلسفة وجودي تارنما چيست؟

• هدف تارنما بايد واضح و محتواي آن بايد نمايانگر هدف باشد. تارنما­ها ممکن است با هدف سرگرمي، آموزشي، تجاري و مانند آن ساخته شده باشند.

•    تبليغات بايد محدود و مناسب باشد.

• تارنماهايي که تنها داراي اهداف تجاري مي­باشند به عنوان تارنما­هاي برجسته در نظر گرفته نمي­شوند.

• تارنماي خوب بايد تجربيات کاربران را افزايش داده و موجب گسترش نحوة تخيل آنها گردد. تارنماهايي که سوگيري را به جاي گسترش ديد کودکان رواج مي­دهند، به عنوان تارنماي برجسته در نظر گرفته نمي­شوند.

3-3. طراحي و ثبات

•    اطلاعات بايد به سهولت بازيابي و استفاده شود.

•    طراحي بايد براي بينندگان جذاب باشد.

• متن بايد به سهولت خوانده شود و نبايد از پيش­زمينه، تصاوير و قلم­هايي استفاده گردد که باعث عدم تمرکز مي­گردد.

•    کاربران بايد به راحتي قادر به مرور تارنما باشند.

• صفحاتي که براي پيوند در نظر گرفته شده بايد به خوبي سازماندهي شده و براي کودکان و نوجوانان گيرا و جذاب باشد. مجموعة پيوندها نيز بايد به خوبي انتخاب شده و به کودکان و نوجوانان براي دنبال کردن موضوعات مورد علاقه­شان کمک کند.

•    طراحي بايد براي کاربران مناسب باشد.

• تارنما­­هاي سرگرمي و بازي بايد داراي محيط رابط کاربر جذاب و دستورالعمل بازي واضحي باشند.

•    تارنما­ها بايد در زماني منطقي و معقول بارگذاري شوند.

• تارنما­ها بايد بدون مشکل، بارگذاري شده و در دسترس باشند. مسألة ثبات نيز نبايد فراموش گردد.

•    از قابليت­ها و ابزارهاي ويژه[5] استفاده گردد.

• قبل از استفاده از تارنما، کاربر نبايد مجبور به پرداخت هزينه يا ارائة اطلاعات شخصي خود باشد.

3-4. محتوا

• يک تارنماي برجسته بايد به ارائة محتوايي مفيد و مناسب به منظور آموزش،     اطلاع­رساني و سرگرمي بپردازد.

•    عنوان تارنما بايد با هدف آن مطابقت داشته باشد.

• محتواي تارنما بايد به راحتي قابل خواندن بوده و توسط کاربران بالقوه، قابل فهم باشد.

• بايد در تارنما اطلاعات كافي وجود داشته باشد تا مشاهدة آن را ارزشمند جلوه دهد.

• اگر اطلاعات زيادي در تارنما وجود دارد، بايد موتور كاوشگري در نظر گرفته شود و يا حداقل سياهه­اي از موضوعات زير پوشش ارائه شود تا کاربر بتواند به راحتي از ميان آنها، موضوع مورد علاقة خود را بيابد.

•    قواعد دستوري و رسم­الخط­ بايد صحيح باشد.

• اطلاعات بايد روزآمد و صحيح باشد و اگر موضوع تارنما مرتب در حال تغيير است بايد سريع روزآمد گردد.

•    بايد در رابطه با موضوع تارنما، پيوندهايي به ديگر اطلاعات داشته باشد.

•    تصاوير تارنما بايد مربوط و متناسب با متن باشد.

•    موضوعات بايد مربوط و متناسب با مخاطبان کودک و نوجوان باشد.

•    ديدگاه ارائه شده بايد قابل فهم براي کودکان و نوجوانان باشد.

• در تارنما­هاي اطلاعاتي، به‌ويژه آنهايي که براي حمايت از برنامه­ها و تکاليف مدرسه تهيه شده­اند، کيفيت محتوا بسيار مهم است.

• بعضي تارنما­ها مانند تارنما­هاي آموزش روش زندگي و بهداشت، ممکن است شامل اطلاعات رشد نيز باشد بنابراين چنين منابعي بايد متناسب با سن و نياز کودکان و نوجوانان طراحي شوند.

4. نکات قابل توجه دربارة ارزيابي تارنما­ها

4-1.     هر شخصي از ديدگاه و نياز اطلاعاتي خود به ارزيابي صفحات وب مي­پردازد. بنابراين اين احتمال وجود دارد که نتايج ارزيابي دو شخص به‌طور متفاوت باشد                (زين­العابديني 1384).

4-2.     توجه داشته باشيم که گاهي براي رفع نياز اطلاعاتي به مواردي مانند مسائل جاري روز، بهترين منبع روزنامه­هاي معتبر همان روز مي­باشند و لازم نيست براي ارزيابي اطلاعات موجود در اينترنت خود را به دردسر بياندازيد. بنابراين تنها در صورتي که مطمئن هستيد بهترين منبع براي بازيابي اطلاعات مورد نظر شما، اينترنت مي­باشد بايد خود را براي ارزيابي مدارک بازيابي شده آماده سازيد.

4-3.      اين احتمال وجود دارد که در زمينة مورد نظر شما، هيچ مدرکي در شبکه وجود نداشته باشد.

4-4.      چون اينترنت رسانه­اي جديد است، ممکن است تصور شود که اطلاعات آن نيز جديد و به روز هستند، ولي اين مسأله هميشه صادق نيست (QUICK 2007).

4-5.      يکي ديگر از راه­هاي ارزيابي، آگاهي از نظرات و عقايد ديگران دربارة يک صفحة وب است. منظور از ديگران مواردي همچون پايگاه­ها، نويسندگان و ناشران الکترونيکي، موتورهاي كاوشگر و فهرست‌هاي راهنماي موضوعي مي­باشد (جهانگير 1384). ولي در صورتي که تصميم به استفاده از نظرات ديگران در مورد يک صفحة وب نموديد، همواره به هماهنگي ديدگاه خود و ديگران توجه داشته باشيد. نکتة ديگر آن است كه هر سياهة پيشنهادي از تارنما­ها بايد مرتب مورد روزآمدسازي قرار گيرد، زيرا محتواي آنها بسيار سريع‌تر از آنچه فکر کنيم در حال تغيير است. بنابراين از اين سياهه­ها با احتياط استفاده نماييد.

4-6.      لازم نيست هر تارنمايي، تمامي معيارهاي ذکر شده را در برداشته باشد ولي هرچه تعداد بيشتري از اين ويژگي­ها را شامل شود، بر ارزش و اعتبار آن افزوده مي­شود.

4-7.      معيارهاي مذکور براي کتابداران نيز قابل استفاده خواهد بود زيرا کتابداران در دنياي امروز بايد با معيارهاي گزينش يکي از مهم‌ترين منابع اطلاعاتي، يعني   تارنما­هاي اينترنتي، آشنا باشند.

5. نتيجه‌گيري

مقيد کردن کودکان و نوجوانان به مطالعة کتاب، در عصر حاضر که عرصة تاخت و تاز انواع رسانه­هاي ديداري ‌شنيداري و حضور پررنگ اينترنت و وب در ميان اين دسته از      رسانه­هاست، منطقي به نظر نمي­رسد، زيرا در کسب آگاهي، آموزش بهتر و ايجاد سرگرمي براي کودکان و نوجوانان، اين رسانه­ها نقش به‌سزايي دارند (قزل­اياغ 1383، 26).

سومين اصل رانگاناتان، يعني «هر خواننده­اي کتابش»، در تمام دوران­ها قابل تعميم بوده و انواع مختلف محمل­هاي اطلاعاتي را در برمي­گيرد و کتابدارن که همواره سعي داشته­­اند تا بهترين و مناسب­ترين محمل­هاي اطلاعاتي را براي کاربران خود تهيه نمايند، در عصر حاضر نيز ­مي­توانند تارنماها را (به عنوان جديدترين محمل­هاي اطلاعاتي) که بايد با توجه به نياز خوانندگان تهيه گردند، در نظر گيرند. البته انتخاب اين قسم از محمل­ها براي برخي گروه­­ها هم‌چون کودکان و نوجوانان، داراي حساسيت خاصي مي­باشد، زيرا اين گروه از کاربران داراي نيازهاي اطلاعاتي خاص، مطابق با سن و روحية خود مي­باشند که بايد به آنها توجه نمود.

کتابخانه­ها سابقه­اي طولاني در فراهم­آوري مکاني سالم و خدمات با کيفيت براي کودکان و نوجوانان داشته­اند (ALA 2007). بنابراين يکي از گروه‌هايي که بايد با معيارهاي ارزيابي و گزينش تارنما­هاي کودکان و نوجوانان آشنايي داشته باشد، کتابداران هستند.

افزون بر اين لازم است خود کودکان و نوجوانان نيز با نحوة يافتن اطلاعات معتبر و مناسب در اينترنت آشنا گردند، زيرا وسعت و گسترش روزانه اينترنت اين امکان را فراهم نمي­آورد که نه تنها کتابدارن بلکه، مربيان آموزشي، والدين، مراکز رايانه‌اي مخصوص کودکان و نوجوانان و سازمان‌هاي مخصوص به آنها، توانايي شناسايي و معرفي تمامي تارنما­هاي مناسب آنان را داشته باشد. بنابراين، لزوم آشنايي با معيارهاي ارزيابي تارنماهاي اينترنتي براي اين نسل جوان انکارناپذير است و سياهه­هاي ساده­اي همچون «Quick» ممکن است در اين امر ياريگر کودکان و نوجوانان باشند.

6. منابع

آن آليسون، دين؛ مک نيل، بت؛ سوانسون، سن. 2000. معيارهاي انتخاب پايگاه اطلاعاتي. ترجمه نفيسه دري­فر. 1379.کتابداري و اطلاع‌رساني 3 (3): 116 ـ 132.

جهانگير، عيسي. 1384. ارزيابي منابع اينترنتي در پژوهش هاي مبنتي بر اينترنت. ره آورد نور 4 (11): 63ـ67.

حاجى‌زين‌العابدينى‌، محسن. 1381. بررسى ‌مسائل ‌فهرستنويسى ‌منابع ‌اينترنتى و ارائه‌ دستنامه‌ پيشنهادى‌ براى‌ کتابخانه‌هاى‌ ايران. پايان نامه کارشناسي ارشد، دانشگاه‌ علوم‌ پزشکى‌ و خدمات‌ بهداشتى‌، درمانى‌ ايران.

حيدري، غلام. 1384. معيارهاي ارزيابي منابع اطلاعاتي الکترونيکي با تأکيد بر وب سايتها. علوم اطلاع‌رساني 20 (3،4): 17ـ31.

دراگولانسکو، نيکولا جورج. 2002. ارزيابي کيفي وب سايتها: معيارها و ابزارها. ترجمه افشين حمدي پور و ابراهيم صادقي. 1383. فصلنامه کتاب 15 (58): 188 ـ 193.

عصاره، فريده. 1381. معيارهاي ارزيابي منابع اينترنتي. فصلنامه کتاب 13 (1): 63 ـ 72.

قزل اياغ، ثريا. 1383. ادبيات کودکان و نوجوانان و ترويج خواندن (مواد و خدمات کتابخانه اي براي کودکان و نوجوانان). تهران: سازمان مطالعه و تدوين کتب علوم انساني دانشگاه­ها «سمت».